مریم نجفی 
سلامت جنسی و باروری، زنان باید بهصورت منظم چکاپهای تخصصی و عمومی انجام دهند. این بررسیها نهتنها در پیشگیری از بیماریها مؤثرند، بلکه نقش مهمی در تشخیص زودهنگام مشکلات باروری و جنسی دارند. در ادامه، مهمترین چکاپها را مرور میکنیم:
آزمایشهای هورمونی و باروری
آزمایشهای هورمونی و باروری زنان نقش حیاتی در تشخیص مشکلات قاعدگی، ناباروری، اختلالات جنسی و سلامت عمومی دارند. این آزمایشها معمولاً با نمونهگیری خون انجام میشوند و باید در زمانهای خاصی از چرخه قاعدگی انجام شوند تا نتایج دقیقتری ارائه دهند.
FSH و LH: بررسی عملکرد تخمدانها و چرخه قاعدگی
آزمایش آنتیمولرین هورمون (AMH): سنجش ذخیره تخمکها و قدرت باروری
پرولاکتین: بررسی اختلالات قاعدگی و ترشح شیر غیرطبیعی
تستوسترون و استروژن: برای تشخیص عدم تعادل هورمونی که ممکن است بر میل جنسی یا باروری تأثیر بگذارد.
تستهای مربوط به سلامت جنسی
تستهای مربوط به سلامت جنسی برای تشخیص، پیشگیری و درمان بیماریهای مقاربتی و اختلالات مرتبط با عملکرد جنسی طراحی شدهاند. این آزمایشها برای همه افراد فعال جنسی، بهویژه کسانی که شریک جنسی جدید دارند یا در روابط چندگانه هستند، ضروری هستند.
پاپ اسمیر: غربالگری سرطان دهانه رحم و بررسی عفونت HPV؛ توصیه میشود از ۲۱ سالگی هر ۳ سال یکبار انجام شود.
آزمایش HPV: برای تشخیص ویروس پاپیلوم انسانی که عامل اصلی سرطان دهانه رحم است.
آزمایشهای بیماریهای مقاربتی (STIs): شامل HIV، هپاتیت B و C، کلامیدیا، سوزاک، سیفلیس و تبخال تناسلی
معاینه لگن: بررسی سلامت رحم، تخمدانها و واژن
چکاپهای عمومی مرتبط با باروری
چکاپهای عمومی مرتبط با باروری زنان، مجموعهای از آزمایشها و معاینات هستند. که سلامت کلی بدن، عملکرد سیستم تولیدمثل و آمادگی برای بارداری را بررسی میکنند. این چکاپها نهتنها برای زنانی که قصد بارداری دارند مفیدند، بلکه برای پیشگیری از مشکلات آینده نیز توصیه میشوند.
ماموگرافی و معاینه پستان: برای تشخیص زودهنگام سرطان سینه
آزمایش تیروئید (TSH، T3، T4): اختلالات تیروئیدی میتوانند باعث ناباروری یا سقط شوند.
آزمایش قند خون و دیابت: دیابت کنترلنشده میتواند بر بارداری و سلامت جنین تأثیر بگذارد.
بررسی وزن و شاخص توده بدنی (BMI): چاقی یا لاغری شدید میتواند چرخه قاعدگی و تخمکگذاری را مختل کند.
واکسیناسیونهای مهم
واکسیناسیون نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت جنسی و باروری زنان و مردان دارد. برخی واکسنها بهطور مستقیم از بیماریهای مقاربتی و عفونتهایی که میتوانند باعث ناباروری یا سرطان شوند، جلوگیری میکنند.
واکسن HPV: برای پیشگیری از سرطان دهانه رحم
هپاتیت B: برای محافظت در برابر عفونتهای مقاربتی
واکسن سرخجه و سرخک: برای جلوگیری از عوارض بارداری در صورت ابتلا
سلامت جنسی باروری زنان
سلامت جنسی و باروری به طیف گستردهای از خدمات اشاره دارد که دسترسی به روشهای پیشگیری از بارداری، مراقبتهای باروری و ناباروری، سلامت مادران و دوران بارداری، پیشگیری و درمان عفونتهای مقاربتی (STI)، محافظت در برابر خشونت جنسی و جنسیتی و آموزش در مورد روابط ایمن و سالم را پوشش میدهد.
تجربه سلامت جنسی و باروری به این معنی است که فرد در تمام امور مربوط به سیستم تولید مثل و عملکردهای آن از رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی برخوردار باشد. در زندگی روزمره، این بدان معناست که افراد میتوانند زندگی جنسی رضایتبخش و ایمنی داشته باشند. بارداری و زایمان سالمی داشته باشند و در مورد زمان، تعداد و دفعات بچهدار شدن تصمیم بگیرند.
دسترسی خدمات سلامت جنسی
دسترسی به خدمات سلامت جنسی و باروری یک حق انسانی است و باید در طول زندگی برای همه افراد در دسترس باشد، به عنوان بخشی از تضمین پوشش جهانی سلامت. این امر نه تنها به بهبود نتایج سلامت، بلکه به برابری جنسیتی و توسعه گستردهتر نیز کمک میکند.
سلامت باروری خوب، وضعیتی از رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی در تمام امور مربوط به سیستم تولید مثل است. این بدان معناست که افراد میتوانند یک زندگی جنسی رضایتبخش و ایمن، توانایی تولید مثل و آزادی تصمیمگیری در مورد اینکه آیا، چه زمانی و چند بار این کار را انجام دهند، داشته باشند.
برای حفظ سلامت جنسی و باروری خود، افراد نیاز به دسترسی به اطلاعات دقیق و روش پیشگیری از بارداری ایمن، مؤثر، مقرون به صرفه و قابل قبول به انتخاب خود دارند. آنها باید آگاه و توانمند باشند تا خود را در برابر عفونتهای مقاربتی محافظت کنند. و هنگامی که تصمیم به بچهدار شدن میگیرند، زنان باید به ارائه دهندگان مراقبتهای بهداشتی ماهر و خدماتی که میتوانند به آنها کمک کنند تا بارداری سالم، زایمان ایمن و نوزاد سالمی داشته باشند، دسترسی داشته باشند. هر فردی حق دارد در مورد سلامت جنسی و باروری خود انتخابهای خود را داشته باشد.
برابری جنسیتی سلامت جنسی و باروری
بارداری و زایمان، که با نابرابریهای جنسیتی همراه است، زنان و دختران نوجوان را در معرض خطرات سلامت جنسی و باروری قرار میدهد. فقدان استقلال در تصمیمگیری در مورد مراقبتهای بهداشت باروری خود، کنترل محدود بر منابع مالی، محدودیت تحرک برای دسترسی به خدمات و تفاوت قدرت بین ارائه دهندگان خدمات بهداشتی و گیرندگان آن، همگی عواملی هستند که ممکن است مانع از توانمندسازی زنان و دختران نوجوان برای اعمال حقوق باروری خود و تصمیمگیری در مورد بدن و آیندهشان شود.
دختران نوجوان به ویژه در معرض خطر هستند. بارداری در دوران نوجوانی، به ویژه اوایل نوجوانی، میتواند عواقب منفی زیادی برای سلامت و رفاه دختران، نوزادان آنها و کل جوامع داشته باشد.
عوارض ناشی از بارداری و زایمان تقریباً عامل 1 مورد از هر 23 مرگ و میر در بین دختران نوجوان 15 تا 19 ساله در سراسر جهان است، در حالی که احتمال اینکه یک دختر 15 ساله در نهایت به دلیل عوارض مادری فوت کند، در سال 2023، 1 مورد از هر 272 مورد بوده است.
علاوه بر این، در حالی که در سطح جهانی، میزان تولد نوجوانان در 30 سال گذشته تقریباً نصف شده است (از 73 به 38 تولد در هر 1000 دختر نوجوان 15 تا 19 ساله)، انتظار میرود نزدیک به 12 میلیون دختر در این محدوده سنی در سال 2025 زایمان کنند.
سخن پایانی سلامت باروری
در پایان، باید گفت که سلامت جنسی و باروری زنان تنها به یک جنبه از زندگی محدود نمیشود، بلکه بازتابی از سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و سبک زندگی فرد است.
چکاپهای منظم، آگاهی از وضعیت بدن، و پیشگیری از بیماریها نهتنها کیفیت زندگی را بالا میبرند، بلکه آرامش خاطر و آمادگی برای تصمیمهای مهم مانند بارداری را فراهم میکنند.
پیشگیری بهتر از درمان است: بسیاری از بیماریهای مقاربتی یا اختلالات باروری در مراحل اولیه قابل درماناند، اما در صورت بیتوجهی ممکن است به مشکلات جدیتری منجر شوند.
آگاهی، قدرت است: شناخت بدن، چرخه قاعدگی، علائم هشداردهنده و انجام تستهای دورهای، زنان را توانمند میسازد تا کنترل بیشتری بر سلامت خود داشته باشند.
سلامت جنسی، بخشی از سلامت کلی است: نباید از صحبت درباره آن خجالت کشید یا آن را نادیده گرفت. مراجعه به پزشک متخصص زنان، مشاوره جنسی و انجام آزمایشها باید بخشی طبیعی از مراقبتهای سلامت باشد.
